මැදපෙරදිග කලාපයේ පවතින යුදමය වාතාවරණය තවදුරටත් උග්‍ර කරමින් ලෝක බලශක්ති සැපයුමට අතිශය තීරණාත්මක බලපෑමක් එල්ල කරන හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය නාවික ගමනාගමනය සඳහා සම්පූර්ණයෙන්ම වසා දැමීමට ඉරානය පියවර ගෙන තිබේ.
ඉරාන ඉලක්ක වෙත ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ගේ ඍජු නියෝගය මත අමෙරිකානු ආරක්ෂක අංශ එල්ල කළ ප්‍රහාරයන්ට ප්‍රතිචාර දැක්වීමක් වශයෙන් ඉරාන බලධාරීන් විසින් මෙම තීරණය ගනු ලැබ ඇත.
මීට පෙර ඉරානය සමග පූර්ව සම්බන්ධීකරණයක් පවත්වන නෞකාවලට පමණක් මුහුදු තීරය භාවිත කිරීමට ඉඩ ලබා දී තිබුණද, නවතම තත්ත්වය හමුවේ වෙළඳ සහ ඉන්ධන ප්‍රවාහන නෞකා ඇතුළු සියලුම ආකාරයේ නාවික ගමනාගමන කටයුතු වහාම ක්‍රියාත්මක වන පරිදි අත්හිටුවා තිබේ.
මේ හේතුවෙන් ජාත්‍යන්තර වෙළඳපොළේ 'බ්‍රෙන්ට්' බොරතෙල් මිල 2% කට ආසන්න ප්‍රතිශතයකින් ඉහළ ගොස් ඇති අතර එහිදී තෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 95 ක් දක්වා ඉහළ ගොස් තිබේ.
ආසන්නතම පසුබිම
මෙම හදිසි වසා දැමීමට ආසන්නතම හේතුව වී ඇත්තේ පසුගිය ජුනි 8 වැනිදා ඕමාන් වෙරළට ඔබ්බෙන් වූ මුහුදේ මුරසංචාරයේ යෙදී සිටි ඇමරිකානු හමුදාවට අයත් හෙලිකොප්ටර් යානයක් ඉරාන ඩ්‍රෝන ප්‍රහාරයකින් බිම හෙළීමයි.
ඊට ප්‍රතිචාර දැක්වීමක් ලෙස ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් පරිපාලනය විසින් බණ්ඩර් අබ්බාස් ඇතුළු ඉරාන වෙරළබඩ ආරක්ෂක පද්ධති සහ මිලිටරි කඳවුරු ඉලක්ක කරමින් දැවැන්ත ගුවන් ප්‍රහාර මාලාවක් දියත් කරන ලදී.
මෙම ප්‍රහාරයන්ගෙන් පසු වහාම ක්‍රියාත්මක වූ ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකාය හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය වසා දැමූ අතර සීමාව උල්ලංඝනය කරන ඕනෑම නෞකාවකට ප්‍රහාර එල්ල කරන බවට අනතුරු ඇඟවීය.
යුද්ධයේ ආරම්භය
වත්මන් අර්බුදයේ මූලාරම්භය සනිටුහන් වන්නේ මෙම වසරේ පෙබරවාරි 28 වැනිදා ඇමරිකාව සහ ඉශ්‍රායලය එක්ව ඉරානයේ ඉහළම මිලිටරි ඉලක්ක වෙත එල්ල කළ ඒකාබද්ධ ගුවන් ප්‍රහාර මාලාවත් සමගය.
ඉන් අනතුරුව මාස කිහිපයක් තිස්සේ ඉරානය විසින් ඩ්‍රෝන, බැලිස්ටික් මිසයිල සහ කුඩා ප්‍රහාරක යාත්‍රා යොදාගනිමින් පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපයේ නාවික ගමනාගමනයට බාධා පමුණුවනු ලැබීය.
මෙම තත්ත්වය හේතුවෙන් ලෝක වෙළඳපොළේ බොරතෙල් මිල සහ ආහාර ද්‍රව්‍ය ඇතුළු අත්‍යවශ්‍ය භාණ්ඩවල මිල ගණන් සීඝ්‍රයෙන් ඉහළ යමින් පවතී.
හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධියේ ආර්ථික වැදගත්කම
පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපය සහ ඕමාන් බොක්ක යා කරන සැතපුම් 30 ක් පමණ පළල මෙම පටු මුහුදු තීරය, ලෝකයේ පවතින වැදගත්ම නාවික මර්මස්ථානය ලෙස සැලකේ.
සාමාන්‍ය තත්ත්වයන් යටතේ ලෝකයේ සමස්ත මුහුදු මාර්ග බොරතෙල් ප්‍රවාහනයෙන් 20% කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් (දිනකට බැරල් මිලියන 20 කට ආසන්න ප්‍රමාණයක්) ගමන් කරන්නේ මෙම පටු සමුද්‍ර සන්ධිය හරහාය.
විශේෂයෙන්ම සෞදි අරාබිය, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය, කුවේටය, ඉරාකය සහ කටාර් යන රටවල බලශක්ති අපනයන මාර්ගය මෙයයි.
බොරතෙල්වලට අමතරව ලෝකයේ කෘෂිකාර්මික ක්ෂේත්‍රයට අත්‍යවශ්‍ය පොහොර නිෂ්පාදනය සඳහා යොදාගන්නා ඇමෝනියා සහ යූරියා වැනි රසායනික ද්‍රව්‍යවලින් විශාල ප්‍රතිශතයක්ද ප්‍රවාහනය කරන්නේ මෙම මාර්ගයෙනි.
ඓතිහාසිකව බලන කල මෙම සමුද්‍ර සන්ධිය පාලනය කිරීමේ බලය කලාපීය සහ ජාත්‍යන්තර දේශපාලනයේ ප්‍රබල අවියක් වී ඇත.
1951 වසරේදී බ්‍රිතාන්‍යය විසින් ඉරාන තෙල් කර්මාන්තය ජනසතු කිරීමට එරෙහිව මෙහි නාවික අවහිරතාවක් ඇති කළ අතර 1980-1988 ඉරාක-ඉරාන යුද සමයේදී වාණිජ නෞකා 500කට අධික සංඛ්‍යාවක් මෙම කලාපයේදී ප්‍රහාරයන්ට ලක්විය.
වත්මන් ගැටුම හමුවේ සෞදි අරාබිය සහ එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය විකල්ප ගොඩබිම් නල මාර්ග ඔස්සේ තෙල් අපනයනය කිරීමට උත්සාහ කළද, හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය දිගුකාලීනව වැසී පැවතීම සමස්ත ලෝක ආර්ථිකයම දරුණු කඩා වැටීමකට ලක්කිරීමට සමත් බලපෑමක් බව ආර්ථික විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.
Comments
Moderated before publishing. Your email stays private.